پاسەوانانی بەرپرسان بارێکی گران لەسەر شانی هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان

چاویارنیوز – دۆسیەی پاسەوان بۆ بەرپرسانی حزبی و حکومی لە هەرێمی کوردستان بۆتە کێشەیەکی گەورە. خەڵک پێیان وایە بەشێکی زۆری بودجەی هەرێمی کوردستان بۆ خەرجکردنی مووچەی ژمارەیەکی زۆر لە پاسەوانەکان بۆ بەرپرسان خەرج دەکرێت.
حکومەتی هەرێمی کوردستان بانگەشەی یاسایەکی دیاریکراو دەکات بۆ پاراستنی بەرپرسان، بەڵام ژمارە زۆرەکەی و پانتاییەکەی بۆتە کێشەیەکی گەورە. زۆربه ی بەرپرسانی حزبی و حکومی یان ئه و بودجه یه ی بۆ پاسه وانی تەرخانکراوه بۆ بەرژه وه ندییه کانی خۆیان به کارده هێنن، یان پاسه وانه کان له کاره کانی دیکه دا وه ک کارکردن له باخ و باڵه خانه و …هتد دادەهێنن.
جێهێشتنی بازنەی یاسا
بەرپرسانی حکومی و سەربازی-ئەمنی کە پێویستیان بە پاراستن هەیە لە چوارچێوەی یاساکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان پاسەوانیان بۆ دانراوە، بەڵام پابەندنەبوون بە یاساکە وایکردووە کە کەسانی دیکە پاسەوان بۆ خۆیان ڕێکبخەن و ئەو کەسانەش ژمارەیەک پاسەوانیان پێدراوە لەلایەن حزب و حکومەتەوە.
دانانی پاسەوان بۆ بەرپرسانی حزبی و حکومی لە هەرێمی کوردستان لە دەرەوەی بازنەی یاسا ئەنجام دراوە. دوابەدوای پەرەسەندنی قەیرانی ئابووری لە هەرێمی کوردستان و ناتوانی حکومەتی هەرێم لە پێدانی مووچەی مانگانەی فەرمانبەران و خانەنشینان و هتد، بانگەواز بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی پاسەوانەکان کراوە.
ئەو بەدواداچونانە لە هەرێمی کوردستان ئەنجام دراون دەریدەخەن جگە لە بەرپرسانی حزبی و حکومی تەنانەت پیاوانی ئایینی و فەرمانبەران و خەڵکی ئاسایی و مامۆستای زانکۆ و هتد ژمارەیەکی زۆر پاسەوانیان هەیە.
نەبوونی جێبەجێکردنی یاسا
لە ساڵی 2021 وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان پەیڕەوێکی دەرکرد کە واژۆی وەزیری پەیوەندیدار، ڕێبەر ئەحمەدی لەسەر بوو. ئەم یاسایە پەیوەندی بە جۆری بەرپرسیارێتی حزبی و حکومی و ژمارەی پاسەوانەکانیانەوە هەبوو.
بۆ نموونە لەم پەیڕەوەدا هاتووە کە هەریەک لە وەزیرەکانی حکومەتی هەرێم لە ماوەی کارکردنیاندا ١٠ پاسەوانی دەبێت و لە کاتی خانەنشین بوونیاندا پاسەوانێک دەبێت. هەروەها بریکار یان بریکاری وەزیر لە کاتی خانەنشین بوونی ٥ پاسەوان و یەک پاسەوانی دەبێت.
جگە لەوەش 2 پاسەوان بۆ ئەندامانی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان و پاسەوانێکیش لەکاتی کۆتایی هاتنی ماوەی کارکردنیان دانراون. پارێزگاری سلێمانی 8 پاسەوانی هەیە و دوای تەواوبوونی ماوەی خولەکەی تا یەک ساڵ یەک پاسەوانی دەبێت.
هەروەها پاسەوانی هاوشێوە بۆ زۆربەی بەرپرسانی سەربازی و ئەمنی دابینکراوە.
کەتیبە و فیرقە پاسەوانەکان
بەپێچەوانەی یاساکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان و ئەو پەیڕەوانەی کە وەزارەتی ناوخۆی ئەم هەرێمە ئاماژەی پێکردووە، دانانی پاسەوان بۆ بەرپرسانی حزبی و حکومی و تەنانەت کەسانی دیکەش بەستراوەتەوە بە پرسەکانی وەک نفوز و وابەستەیی، بەجۆرێک زۆربەی ئەو کەسانە، بەهۆی پشتبەستنیان بە بازنەی سەرەکی بڕیاری حزبی و حکومەت، چێژیان لە ژمارەیەکی زۆر پاسەوان وەرگرتووە.
یەکەیەکی تایبەت بە ناوی پاسەوان لە وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان پێکهێنراوە، کە ژمارەیەک پاسەوان دەگەیەننە دەست هەر بەرپرسێک وەک لە یاسا ناوخۆییەکاندا دیاریکراوە. لە هەرێمی کوردستان تاک و کەسایەتی هەیە کە فیرقە یان کەتیبەی سەربازی تایبەتیان هەیە. بەرپرسانی پارتی دیموکراتی کوردستان هەبوون کە 60 پاسەوانیان هەبووە و دوای مردنیشیان ئەم ژمارەیە پاسەوانەکان وەک میراتێک لەگەڵ خێزانەکانیان و تەنانەت نەوەکانیشیان ماوەتەوە.
بەپێی ئامارە نافەرمییەکان، ژمارەی پاسەوانەکان بۆ بەرپرسانی حزبی و حکومی لە هەرێمی کوردستان 50 هەزار تێدەپەڕێنێت.
پاسەوان یان خزمەتکار؟
هەرچەندە یەکەیەکی لە وەزارەتی ناوخۆ لە هەرێمی کوردستان هەیە بۆ دیاریکردنی ژمارەی پاسەوان بۆ هەر بەرپرسێک، بەڵام ژمارەیەکی زۆر لە هێزەکانی پێشمەرگە و هێزە سەربازی و ئەمنییەکانی دیکەی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق و یەکێتی نیشتمانی کوردستان وەک پاسەوان بۆ بەرپرسان و کەسایەتییە ناسراوەکان کاردەکەن.
هەرچەندە لە یاسا ناوخۆییەکانی هەرێمی کوردستاندا هاتووە کە مەرجی دانانی پاسەوانێک بۆ هەر بەرپرسێک بوونی مەترسی و هەڕەشەی ئەمنییە، بەڵام ژمارەیەکی زۆر لەو کەسانە پاسەوانەکانیان لە کارەکانی دیکەی وەک کار و دابینکردنی خزمەتگوزاری لە شوێنەکانی وەک باخ و زەوییە کشتوکاڵییەکان و تەنانەت بیناسازیشیان قۆستۆتەوە.
قەیران لە حکومەتی هەرێمی کوردستان
بە لەبەرچاوگرتنی ئەو پرس و گرفتانەی باسکراون، حکومەتی هەرێمی کوردستان توانای ڕێکخستنی پاسەوانی بۆ بەرپرسانی حزبی و حکومی نییە.
بۆ نمونە هیچ بەرپرسێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەتایبەت ئەوانەی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق و مەسرور بارزانی وەک سەرۆکی حکومەتی ئەم هەرێمە توانای کەمکردنەوەی ژمارەی پاسەوانەکانی بۆ بەرپرسانی سەر بە یەکێتی نییە.